Νίκος Μυλωνάς: Μια φορά …της Αγίας  Μαρίνας στην Αντιμάχεια!

Κείμενο του Νίκου Μυλωνά

Τα περισσότερα πράγματα της ζωής δεν καταγράφονται στα βιβλία  ιστορίας.

Είναι οι αφηγήσεις  των συμμετεχόντων στα γεγονότα.

Το κείμενο είναι μια τέτοια μεταφορά.    

---Ο φοβερός σεισμός του 1926 που κτύπησε την Αντιμάχεια κατέστρεψε πολλά σπίτια του χωριού, και ανάμεσα τους την εκκλησία των Αγίων Αποστόλων και τον ΑΙ Γιάννη τον Περιγιαλίτη. Τα ερείπια  συνάντησε και ο μεγάλος σεισμός της πόλης του 1933. Παράλληλα  η πολιτική της κατοχικής Ιταλικής διοίκησης μετατοπιζότανε σε σκληροί εθνικιστική γραμμή. Στα σχολεία επιβλήθηκε η αποκλειστική διδασκαλία της Ιταλικής  γλώσσας και στις ορθόδοξες κοινότητες  δεν δίνονταν  άδεια χειροτονίας ιερέων! Το χωριό μας έμεινε χωρίς Παπά για 5 χρόνια (1936-1942). Ο μοναδικός Παπάς της Κεφάλου, με τα γαϊδουράκι του έρχεται να καλύψει τις λατρευτικές ανάγκες των μεγάλων εορτών  και τις τελετές του χωριού  Ο πόλεμος φουντώνει. Ο στρατός επιτάσσει με κατασχέσεις σπίτια, ζώα, σιτηρά, ακόμη και λαχανικά, επιβάλλοντας τον έλεγχο των δελτίων καλλιέργειας.  Στην καταθλιπτική καθημερινότητα πίεσης και φτώχειας προστίθεται και η πείνα σαν αποτέλεσμα της μεγάλης ανομβρίας και των πολεμικών συγκρούσεων του φοβερού 1942. Που να βρεθεί λίγο φως; Που υπάρχει λίγη ελπίδα; Καταφυγή σωτηρίας η αλληλεγγύη, η αλληλοβοήθεια και …η εκκλησία

---16 Ιουλίου 1942. Ο ‘’Ποιμένας’’ της Κω, ο αρχιμανδρίτης Φιλήμων ξεκινά από την Χώρα το πρωί για την Αντιμάχεια! Περπατώντας φθάνει τις μεσημεριανές ώρες στου Σταυρού Πέραμα, ανεβαίνει τις Πόρτες, περνά την Σιδερόπετρα και εκεί κοντά στον ‘’Αϊ Γιώργη τον Αρμά’’ γίνεται αντιληπτός από τους γεωργούς που δούλευαν στα χωράφια της περιοχής. Εκεί, στον καλοκαιρινό καύσωνα, στο ‘’ζην της μέρας’΄, σκυμμένοι με τις τεράστιες άσπρες μαντήλες στο κεφάλι τους, με το δρεπάνι στο χέρι θερίζουν τα αναιμικά σπαρτά τους ρίχνοντας ματιές στα μικρά παιδιά τους κάτω από το δένδρο. Σηκώνουν το κεφάλι για να πάρουν μια ανάσα και βλέπουν από μακριά ένα ‘’Ρασοφόρο’’  με δυο συνοδούς να τους πληριάζουν  περπατώντας στην ευθεία Σιδερόπετρας προς Μαυρογόνατο. Τα μικρά παιδιά τρέχουν να φιλήσουν το χέρι του Παπά! Σπάνια βλέπουν Παπά στα μέρη τους. Τα ακολουθούν οι γονιοί και οι παππούδες που αφήνουν τα χωράφια και ακολουθούν την κουστωδία που μεγαλώνει. Περνούν και από τις 3 εκκλησιές του χωριού, την Παναγιά, την Αγία Τριάδα και την Κοίμηση. Οι αλειτούργητες εκκλησιές ανοίγουν, οι καμπάνες κτυπούν, τα κεριά ανάβουν, τα κανδήλια φωτίζουν τις παλιές  βυζαντινές εικόνες, ο Αρχιμανδρίτης ιερουργεί ‘’τρισάγιον ύμνον’’  ψάλλοντας το ‘’ Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καταφυγὴ ἐγενήθης ἡμῖν ἐν γενεᾷ καὶ γενεά…’’.

---Το πλήθος έχει μεγαλώσει πολύ και κατηφορίζει για τον εσπερινό στην Αγία Μαρίνα, κοντά στα Καρδαμιώτικα. Περνούν το Λύσι, την Λαγκαδιά του Πουπαλή, ανεβαίνουν στον Βαλλάρη και από κει κατηφορίζουν στο ‘’περιβόλι της Αγίας Μαρίνας’’. Το περιβόλι είναι (ήταν!) μια όαση! Ένας παράδεισος! Το νερό τρέχει  από την πανάρχαια πηγή ποτίζοντας την λαγκαδιά, τα  ξυνόφυτα, τα δένδρα με τα φρούτα της εποχής, τα ‘’σαλαϊκά’’: αγγούρια, ντομάτες, πιπεριές…. Το παλιό-μικρό εκκλησάκι με ενσωματωμένα ‘’σπόλια-σπασμένα μάρμαρα’’ αρχαιοελληνικών ερείπιων είναι πολύ μικρό να χωρέσει το πλήθος των προσκυνητών! Ο εσπερινός γίνεται στο ύπαιθρο! Εκείνη την ζεστή και γαλήνια καλοκαιριάτικη μέρα κάτω από τα θεόρατα δένδρα μουριάς που περιβάλλουν το μοναστήρι! Στην παραδεισένια φύση, υπό την ‘’σκέπην’’ του φωτισμένου ουρανού και το μεγάλο φεγγάρι του Ιούλη η μυσταγωγία αποκτά διαστάσεις μυθικής αναζωογόνησης. Οι ψαλμωδίες με το ισοκράτημα των προσκυνητών αντηχούν στην Λαγκαδιά!  Φθάνουν στις γύρω μάντρες, στην Αντιμαχεια και την Καρδάμαινα! Η ευλάβεια και κατάνυξη διαχέονται στο στερέωμα ουρανού και γης αναζητώντας ‘’ωτα ακουώντων’’ προσφέροντας αφειδώς στους προσκυνητές ‘’Θεία Καταφυγή’’. Στέκονται κάτω από τα δένδρα, κάθονται στα σπασμένα μάρμαρα που είναι τοποθετημένα γύρω από το εξωκλήσι, στρώνουν τις κουρελούδες και τα χράμια καταγής παρακολουθούν και αναμένουν τον χαιρετισμό του προκαθημένου της τοπικής εκκλησίας! Η ακολουθία του όρθρου προχωρεί: ‘’ ‘’Θερμώς ικετεύω σε ώ Μαρίνα Μάρτυς, δυσχερειών του βίου λύτρωσαί με των παθών…’’.  Στο τέλος παρουσιάζει την ‘’οσιομάρτυρα’’: ’Καὶ νῦν πηγάζεις τῷ κόσμῳ τῶν ἰαμάτων τὰ δωρήματα, Μαρίνα μεγαλομάρτυς’’. Μιλά για την νεανική της καρτερικότητα και το θάρρος της μπροστά στους Ρωμαίους κρατούντες της εποχής. Μιλά για την πίστη της στα ιδανικά της και την ελπίδα της για ένα κόσμο αγάπης και αλήθειας, όπως ‘’ο κόσμος του Χριστού’. Τελειώνει παραλληλίζοντας το μαρτύριο της Α. Μαρίνας με το μαρτύριο των υπόδουλων Χριστιανών που τους απαγορεύεται το δικαίωμα  ελευθερίας, γλώσσας και θρησκείας!

---‘’Πατριώτες!  Είμαστε απόγονοι της Αγίας Μαρίνας που έζησε εδώ απέναντι στις μικρασιατικές ακτές της Πισιδίας! Όπως εκείνη έτσι και μείς  δεν σκύβουμε το κεφάλι! Είμαστε οι νέοι μάρτυρες που δεν χάνουμε ούτε την πίστη μας και ούτε την γλώσσα μας ούτε τα φρονήματα μας!  Δεν είναι μακριά η στιγμή της ανάστασης! Πιστεύουμε στην ελευθερία! Περιμένουμε την Ελλάδα! Ζήτω η Πατρίδα μας!’’  Τα χειροκροτήματα και οι φωνές ‘’Ζήτω’’ και ‘’Αμήν’’ γεμίζουν την Λαγκαδιά και καλύπτουν ‘’δι ευχων των αγίων πατέρων ημών’’ και επαναλαμβάνουν όλοι μαζί! ‘’Αμήν’’!

---Διανυκτέρευσαν, όπως συνηθίζονταν στην χωματένια αυλή του ναού, ‘’κατάχαμα’’ στα στρωσίδια τους. Νωρίς το πρωί, με το χάραμα ξεκινά η ακολουθία της εορτής. Από το μονοπάτι δίπλα στον ποταμό, φαίνονται να ‘ρχονται από ψηλά οπλισμένοι στρατιώτες και οι χωροφύλακες-Carabinieri. Καθώς πλησιάζουν γίνεται σούσουρο: Ποιος τους τα ‘πε; Τι θα μας κάνουν;

Ο Φιλήμων ζητά ψυχραιμία και ησυχία. ‘’Χριστιανοί! Τα λόγια πετούν!’’ είπε.  Η ακολουθία συνεχίζεται μέσα στην πρωινή σιγαλιά με τους ήχους του πουλιών και του νερού που κυλάει γοργά διασκεδάζοντας την σιωπή του φόβου που επιβάλλει η παρουσία των ενόπλων κατακτητών που

περιβάλλουν οπλισμένοι το εκκλησίασμα.. Ο διοικητής-μαρισάλλος μετά το τέλος της λειτουργίας ζητά εξηγήσεις για τα χθεσινοβραδινά. Υποχρεώνει τον Φιλήμονα, τους Ψάλτες, τον καλόγερο και 5 Αντιμαχείτες να τον ακολουθήσουν στην ‘’γκενταρμερία-σταθμό της αστυνομίας’’.

Ο π. Φιλήμων τους εξηγεί ότι μίλησε για τις Χριστιανικές ανάγκες πίστεως και ελευθεριών των πιστών, αμφισβητώντας τους πληροφοριοδότες.  Απευθυνόμενος στους συγκρατουμένους του τους εμψυχώνει με ύμνους σε γλώσσα μη κατανοητή στους φύλακες:  ‘’ο Κύριος ου µή βραδύνη… Ωραίον έλεος εν καιρώ θλίψεως αυτού, ως νεφέλαι υετού εν καιρώ αβροχίας’’ , ‘’Μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσίν’’ και κλείνοντας με το «Γαίαν και ύδωρ ου δίδομεν»!

(Ο Φιλήμων πέθανε φτωχός και πικραμένος γιατί ενώ ηταν ο φυσικός μητροπολίτης της ελεύθερης Κω, αγνοήθηκε και επιλέχτηκε ο Εμμανουήλ Καρπαθίου. Η περιγραφή βασίζεται στην αφήγηση του Παπαγιώργη που τότε ήταν στο αναλόγιο των ψαλτών).

---Παλιές ιστορίες! Όλα άλλαξαν από τότε. Οι άνθρωποι έφυγαν. Οι τεράστιες μουριές ξεράθηκαν. Τα οπωροφόρα δένδρα χάθηκαν. Η γη ερήμωσε. Τίποτα δεν θυμίζει το ‘’περιβόλι της Αγίας Μαρίνας! Ούτε το πανηγύρι της που το ταπεινό, λιτό και απέριττο καλοκαιρινό αντάμωμα των Αντιμχειτών έχει μετατραπεί σε μαζική σχεδόν τουριστική εκδήλωση ’’. Μας συγκινεί ακόμη η Λαγκαδιά, ο ξεροπόταμος, μερικές αχλαδιές  και το …παραμορφωμένο εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας. Θεωρήθηκε ‘’μοντερνισμός’ να ντυθεί η μικρή εκκλησία με φυσική πέτρα σε μια λογική πρόχειρης αντιγραφής και προσεταιρισμού της διακοσμητικής λειτουργίας των εμφανών λιθοδομών  που συνηθίζεται σήμερα. Έτσι ίσως θέλουν να επιβάλουν μια παλαιότητα που όμως δεν αντιστοιχεί στις μνήμες μας. Η επέμβαση έγινε με εθελοντισμό και αγάπη για τον τόπο. Το αποτέλεσμα είναι αμφιλεγόμενο έως κακό! Περισσότερη αξία θα είχε η διατήρηση της λιτής νησιώτικης λευκής μορφής του μοναστηριού και η ανασύσταση του άλλοτε ελκτικού και μυρωδάτου περιβάλλοντος χώρου. Το ροδόσταμο των γάμων, βαπτίσεων γιορτών της Αντιμάχειας παράγονταν από το περιβόλι της Α. Μαρίνας για αιώνες      . Όμως καθώς όλα αλλάζουν γύρω μας, είναι αναμενόμενο να αλλάξουν και αυτά που αγαπήσαμε. Παραμένουν όμως όποια οι άνθρωποι θέλουν να διατηρήσουν. Οι αγωνίες των ανθρώπινων κοινοτήτων για την μνήμη τους, το περιβάλλον του τόπου τους μαζί με τους αγώνες τους για ειρήνη,  ελευθερία και αυτοπροσδιορισμό στις τόσο άσχημες εποχές του 21ου αι. δεν σταματούν. Μεγαλειώδες παράδειγμα την αντίσταση του Παλαιστινιακοί Λαού και των Χριστιανών που ζουν σε φανατικά  μουσουλμανικά κράτη.

Νικος Μυλωνάς