Κριτική του Αχιλλέα Κουτσουράδη για το βιβλίο ''Η Ανώνυμη Κόρη''

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΧΙΛΛΕΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΑΔΗ

Με τον συγγραφέα του ογκώδους(σελ 525!) πρόσφατου (ελπίζοντας όχι και τελευταίου) λογοτεχνικού βιβλίου ,με τον αινιγματικό-προκλητικό τίτλο: Η ΑΝΩΝΥΜΗ ΚΟΡΗ δεν με συνδέει μόνο η κοινή καταγωγή, από το ευλογημένο ήδη από την Αρχαιότητα νησί της Κω, που όποιος είναι Κώος ή έχει σχέση με το νησί, το αναγνωρίζει αμέσως, μέσα από τις περιγραφές τόπων, όπως π.χ την περιοχή της Αλυκής στο Τιγκάκι ,στις σελ.158επ και το ακατοίκητο σήμερα χωριό Κονι(δ)αρίο, που σκέφτηκε να μας το ξαναθυμίσει ο Κώστας Σκαλδαλίδης. με το βιβλίο του ,ΤΟ ΝΟΝΙΑΡΙΟ ΤΗΣ ΚΩ-Μνήμες επί ερειπίων της Οθωμανό-κρατίας. Κως 2021) και την Ντοπιολαλιά, παρούσα σε κάθε σχεδόν σελίδα, δηλαδή την κώτικη-ασφενδιανή ειδικότερα διάλεκτο που ασυναίσθητα προκαλεί ένα είδος διαισθητικής ταύτισης του αναγνώστη με τον συγγραφέα, έναν «αδιόρθωτο» Κωο,όπς ό ίδος αυτοχαρακτηρίζονταν συχνά.

Συγκλονιστική η αποστροφή του στο σημείο αυτό(σελ.75). «…και την γλώσσα των γονιών μας. Να την ξεχάσουμε? Πως μιλούσαν οι δικοί σου? Της χώρας? Του χωριού μιλούσανε!(Α)πο πιο παλιούς ένε πήρανε τα χούγια της λαλιάς τους»

Διαβάζοντας Βιολογία, περιβαλλοντολογία-οικονομική Ανάπτυξη της περιφέρειας κυρίως, μέσα σε Λογοτεχνικά κείμενα ,αναπόδραστα καταλήγουμε, στον εντός εισαγωγικών «ένοχο», στον Σταμάτη Αλαχιώτη ,που στο πρόσωπό του συνδέονται αρμονικά η Επιστήμη με την Λογοτεχνία. Ο συγγραφέας αυτού του μυθιστορήματος είναι ταυτόχρονα ένας καταξιωμένος επιστήμονας στο πεδίο των θετικών επιστημών, την Βιολογία. Αυτός ο διφυής χαρακτήρας του δημιουργού του συγκεκριμένου ογκώδους βιβλίου, αναδύεται ανάγλυφα μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Διαβάζω στη σελ.84 από τον φανταστικό διάλογο που παραθέτει ανάμεσα στον Δημητρό και τον φίλο του Πρόδρομο: « Ακου. Βιολογία, Τύχη, παιδεία, Ψυχολογία. Αυτές τροφοδοτούν Νουτικό και Θυμικό. Γενετική και κοινωνική ρουλέτα για το τι ουσιαστικό θα γίνει στη ζωή του ο καθένας…θα ταν βαθύ το πηγάδι της τυχαιότητας του ντουνιά. Μόνο η ανθρωπιά το μολώνει ή το ρηχαίνει, να φαίνονται οι λασπώδεις τσακωμοί συντηρητικών με προοδευτικούς, θρήσκων με αθρήσκους, ισότητας με ρατσισμό, φτώχειας με πλούτο, δικαιοσύνης με αδικία».

Όλα αυτά δίδουν την αφορμή, στην σύντομη παρέμβαση μου, να ιχνηλατήσω την σχέση Επιστήμης και Λογοτεχνίας, που αποπειράθηκα ,πάλι στον ίδιο χώρο και χρονική στιγμή, να την εκθέσω με αφορμή την παρουσίαση, πριν από μερικά χρόνια, του συγγραφικού έργου του Γιάννη Κασιώτη, σε ένα άλλο ειδικότερο πεδίο ,αυτό που έχει σχέση με την Νομική επιστήμη και την Λογοτεχνία..Δίκαιο και Λογοτεχνία, πίστευα τότε και εξακολουθώ να πιστεύω πως δεν βρίσκονται σε σχέση Αντιπαλότητας, αλλά συνεργασίας κάτι που διαπιστώνω και τώρα, με αφορμή το παρουσιαζόμενο πόνημα, για την σχέση της Βιολογίας(και όχι μόνο) με την Λογοτεχνία.

Στη Λογοτεχνία, όπου σαφώς δεν υπάρχει ομοφωνία, ως προς το περιεχόμενο και το σημασιολογικό εύρος του Όρου ,που περιγράφει τον λεγόμενη έντεχνο Λόγο έχουμε μια εξευγενισμένη ,φιλελεύθερη ,ελαστική χρήση της γλώσσας και των συντακτικώνγραμματικών κανόνων, όπως αποτυπώνεται λ.χ στο ποιητικό(ιστορικό φιλοσοφικό) έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη . Η λογοτεχνία χρησιμοποιεί, μια ελεύθερη και δημιουργική γραφή, απαλλαγμένη από κανόνες, πλαίσια και περιορισμούς και αποδίδει ,ως χαρακτηριστικό της γνώρισμα, μια «πλασματική» πραγματικότητα.

Οι φυσικές («θετικές») επιστήμες, για να φύγω από τα Νομικά και η Λογοτεχνία μπορούν να εκληφθούν παράλληλα και ως αντιθετικό ζεύγος, αφού η γλώσσα της επιστήμης, τα κείμενά της συνιστούν υποδείγματα αυστηρού και σαφούς λόγου, στερούμενου στοιχείων καλλιέπειας και συναισθηματισμού, που ενυπάρχει στη λογοτεχνία. Επιστρέφοντας στα Νομικά για παράδειγμα (Νόμοι-δικαστικές αποφάσεις, διοικητικές πράξεις, ιδιωτικά συμφωνητικά, διαθήκες) η γλώσσα είναι αυστηρή και λιτή, είναι η ίδια η κρατική ισχύς εμφανιζόμενη με γλωσσικό μανδύα.

Ίσως για αυτόν το λόγο είναι αυστηρή και στεγνή και για αυτό τον λόγο αναφερόμαστε σε συντάκτη των νομικών κειμένων ενώ αντίθετα μιλάμε για δημιουργό, όσον αφορά στα λογοτεχνικά-ποιητικά κείμενα.

Η επιστήμη ,με άλλη διατύπωση, λογοδοτεί στην αλήθεια και τον ορθό λόγο, ενώ ηλογοτεχνία αναφέρεται στη φαντασία .Γιατί δεν μας αρκεί ο επιστημονικός λόγος και καταφεύγουμε στον Έντεχνο. Όμως η λογοτεχνία περνά πίσω από τη λογική ερεθίζει το συναίσθημα, αγγίζει το υποσυνείδητο, προκαλεί το ένστικτο, δημιουργεί με άλλα λόγια ένα πολυτροπικότερο πεδίο κατανόησης ή συναίσθησης της πραγματικότητας, όπου ο αναγνώστης συνδιαλέγεται κατ κάποιο τρόπο, στο πλαίσιο ενός άτυπουσιωπηρού διαλόγου με τον συγγραφέα, το κείμενο του οποίου προσλαμβάνει στο πλαίσιο του ορίζοντα της κατανόησης που διαθέτει, με βάση τις γνώσεις και τις εμπειρίες του. ισχύει πάντα ο κλασσικός ερμηνευτικός κανόνας:Sensus non inferendus, sed efferendus (Το νόημα δεν εισάγεται στο κείμενο αλλά εξάγεται από αυτό) Έρχομαι έτσι κλείνοντας την επέμβαση μου στο συγκεκριμένο θέμα: Η πλοκή του έργου έχει ως σημείο αναφοράς ένα νησί κρυμμένο πίσω από το όνομα ΠΑΡΑΔΕΙΣΙ, που και αυτό επιλέχτηκε σκόπιμα από τον συγγραφέα και παραπέμπει συνειρμικά σε ένα ευλογημένο-παραδεισένιο τόπο, όπως το νησί μας, που απειλείται, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης από την οικονομική «ανάπτυξη». Κάθε λογοτεχνικό κείμενο, ανεξάρτητο από τον συγγραφέα του, περικλείει εν δυνάμει ένα νόημα ,που αποκαλύπτεται ,σύμφωνα και με όσα προανέφερα, με την μεσολάβηση του Δέκτη-Αναγνώστη. Αυτός ο τελευταίος(δηλαδή όλοι εμείς οι αναγνώστες) ανασυνθέτει, στο πλαίσιο μιας ιστορικής ερμηνείας την νοηματική δομή του μυθιστορήματος Η ΑΝΩΝΥΜΗ ΚΟΡΗ και μπορεί να μεταφράσει το νόημα, προτείνοντας την δική το εκδοχή. Γι’ αυτό η πεζογραφία πιο συγκεκριμένα μπορεί να δώσει σαφή εικόνα μιας κοινωνίας στις ευρύτερες και βαθύτερες διαστάσεις της.

Στην ουσία, η λογοτεχνία με τους τρόπους αναπαράστασης που διαθέτει μπορεί να εισχωρεί στο βαθύτερο ανθρώπινο είναι και να το μεταδίδει εύληπτα στους αναγνώστες.Πιστεύω λοιπόν ,ως αναγνώστης-δέκτης ότι ο κύριος άξονας του παρόντος βιβλίου-μυθιστορήματος είναι η ανεξέλεγκτη οικονομική-τουριστική, χωρίς όρια και περιορισμούς «ανάπτυξη» ενός απειλούμενου παραδεισένιου τόπου σε βάρος τουλάχιστον της πολιτισμικής ταυτότητας, των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος-σε τελική ανάλυση σε βάρος των μελλοντικών γενεών, των ψιλών κυρίων από μέρους ημών των απλών επικαρπωτών, που κάνουμε κακή χρήση της επικαρπίας. Η αξία της φύσης απειλείται από την ανθρώπινη απληστία, είναι το μήνυμα του συγγραφέα μέσα από το γλωσσικό δημιούργημα του. «Ηντα λείπει τους το λοιπό και εν ενοιαζεται καένας τους,που το κεφάλαιο θα χαλάσει το χωρίο σου».(Σε.82)Η επιστήμη μίλησε επί του προκειμένου: Αναφέρομαι αφενός στην δυστυχώς λησμονηθείσα διοργάνωση του ΦΙΛΗΤΑ στις 2 Αυγούστου 2003 με τίτλο:

Ανάπτυξη και Πολιτισμός στη Κω-Ασύμβατα μεγέθη? (Σειρά αυτοτελών εκδόσεων,αρ.8.Κως 2007) με τα συμπεράσματα της και αφετέρου στη, «φευ», παραγνωρισθείσα από τους «Αρμόδιους» συλλογική μελέτη-έρευνα του πανεπιστημίου του Αιγαίου: Εκτίμηση φέρουσας τουριστικής ικανότητας της νήσου Κω.(Χίος 21.6.2009)

Στα δύο επάλληλα ερωτήματα:

Α)Μας αρκεί ο επιστημονικός λόγος;

Β)Αποτελεί η λογοτεχνία πολυτέλεια, που μιλάει με πλάγιο τρόπο και δίνει ό,τι έχει να πει μέσα από ιστορίες? Έδωσε και στα δύο αρνητική απάντηση απόψε ο Σταμάτης Αλαχιώτης με τον οποίο με συνδέει και μια οιονεί συγγένεια: Και οι δύο είμαστε παιδιά του μεγαλύτερου πανεπιστημίου της χώρας, του ΑΠΘ, που φέτος γιορτάζει τα 100 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας και προσφοράς στη Επιστήμη και την Πατρίδα.

Συγχαρητήρια Συνάδελφε!