Η Εργατική Πρωτομαγιά και η Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία: Δύο ημερομηνίες, ένα κοινό μήνυμα

Ελλη Καρανίκα, Γιατρός

Η φετινή Πρωτομαγια ακολουθεί  την Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία  (29 Απριλίου)  συμβολίζοντας τον διπλό ρόλο της εργατικής  Πρωτομαγιάς : Ημέρα μνήμης και τιμής στους εργατικούς αγώνες για  το δικαίωμα στην εργασία, την αξιοπρέπεια, την κοινωνική δικαιοσύνη  και παράλληλα  την διεκδίκηση του θεμελιώδους δικαιώματος  στην ασφαλή και υγιεινή εργασία , που ταυτίζεται με την προστασια της ίδιας της ζωής του εργαζόμενου. Μέσα σε αυτόν τον συμβολισμό, η σύνδεσή της με την Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών (:με νέες μορφές απασχόλησης, ψηφιοποίηση, τηλεργασία, εντατικοποίηση, ψυχοκοινωνικούς κινδύνους και τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης), η έννοια της επαγγελματικής ασφάλειας διευρύνεται. Δεν αφορά μόνο την πρόληψη ατυχημάτων ή την τήρηση κανόνων προστασίας , όπως γνωριζαμε αλλά και την πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης, των επαγγελματικών ασθενειών, τη διαχείριση του εργασιακού στρες, την προστασία της ψυχικής υγείας, τη θωράκιση απέναντι σε νέους βιολογικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους.

 Στις σημερινές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, η υπεράσπιση της εργασίας περνά και μέσα από την υπεράσπιση της υγείας στην εργασία. Γιατί ο αγώνας για δικαιώματα δεν αφορά μόνο τον μισθό ή το ωράριο· αφορά και κάτι βαθύτερο: το αυτονόητο δικαίωμα κάθε ανθρώπου να εργάζεται χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη ζωή και την υγεία του. Κάθε χώρος εργασίας οφείλει να είναι τόπος δημιουργίας και όχι πεδίο φθοράς. Γιατί πίσω από κάθε κράνος, κάθε στολή, κάθε γραφείο, κάθε βάρδια, υπάρχει ένας άνθρωπος. Μια οικογένεια που περιμένει. Η ασφάλεια στην εργασία δεν είναι γραφειοκρατική υποχρέωση. Είναι πράξη σεβασμού προς την ανθρώπινη ζωή. Είναι πολιτισμός.

Κάθε εργατικό ατύχημα που θα μπορούσε να είχε προληφθεί, κάθε επαγγελματική νόσος που διαγιγνώσκεται αργά, κάθε εργασιακό περιβάλλον που εξουθενώνει σωματικά ή ψυχολογικά αντί να προστατεύει τον άνθρωπο, μας υπενθυμίζει ότι η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με οικονομικούς δείκτες αλλά και με το πόσο ασφαλής επιστρέφει κάποιος στο σπίτι του μετά τη δουλειά.Η Πρωτομαγιά μάς καλεί να θυμηθούμε πως πολλά από όσα θεωρούμε σήμερα δεδομένα κατακτήθηκαν μέσα από συλλογικούς αγώνες. Και ανάμεσα σε αυτές τις κατακτήσεις είναι και το αίτημα γιαασφαλή  εργασία χωρίς κίνδυνο, χωρίς  το ενδεχόμενο για δυσμενείς επιδράσεις στην σωματική και ψυχική υγεία.

Στην αρχή του χρόνου ο κ. Ανδρέας Στοϊμενίδης  Γραμματέας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ) της ΓΣΕΕ, Εθνικός Αντιπρόσωπος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα θέματα αυτά, ενώ από τον Φεβρουάριο του 2022 είναι Πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας ’’Vision Zero’’ της Commission που αναπτύσσει τη στρατηγική για τον εκμηδενισμό των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών στην Ευρώπη. Η Ευρώπη έχει δώσει ήδη τις πολιτικές κατευθύνσεις, μεταξύ άλλων ψηφίζοντας πριν από έξι χρόνια την Ευρωπαϊκή χάρτα των κοινωνικών δικαιωμάτων που αφορούν σε οριζόντιες πολιτικές στα θέματα των διαπραγματεύσεων και των κοινωνικών ετέρων.Παρά τους ενδοιασμούς της κοινωνίας για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς , δημιουργούνται  προσδοκίες για την έξοδο της χώρας από τον «κυκεώνα» των εργατικών δυστυχημάτων – τα οποία το 2022 ξεπέρασαν τα 100 – καθώς και για τη θεσμική ενδυνάμωση του αναγκαίου διαλόγου για τα θέματα της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων στους χώρους εργασίας τους

Η επένδυση στην πρόληψη δεν είναι κόστος, είναι δείκτης πολιτισμού. Αφορά την Πολιτεία, τους εργοδότες, τους επιστήμονες υγείας και ασφάλειας αλλά και κάθε εργαζόμενο ξεχωριστά. Η καλλιέργεια κουλτούρας πρόληψης, η εκπαίδευση, η εφαρμογή μέτρων προστασίας και η ενίσχυση της συμμετοχής των εργαζομένων αποτελούν προϋποθέσεις για δίκαιη και βιώσιμη ανάπτυξη. Και όμως, η πρόληψη παραμένει η πιο ανθρώπινη μορφή φροντίδας.Η Πρωτομαγιά είναι  «το κόκκινο νήμα που ράβει την ιστορία της εργασίας με την ελπίδα», όπως λέει ο Ποιητής.Μας θυμίζει ότι κανένα δικαίωμα δεν χαρίστηκε, όλα κατακτήθηκαν. Και ανάμεσά τους, η απαίτηση να μη θεωρείται ποτέ φυσιολογικό να κινδυνεύει κάποιος στον χώρο όπου εργάζεται. Η Εργατική Πρωτομαγιά δεν αφορά μόνο το παρελθόν των εργατικών αγώνων. Αφορά και το μέλλον της εργασίας που θέλουμε: ανθρώπινο, ασφαλές και αξιοπρεπές.Γιατί η εργασία με δικαιώματα είναι και εργασία με ασφάλεια :να φεύγεις για τη δουλειά και να επιστρέφεις σπίτι. Και αυτό δεν είναι ποίηση.
Είναι ΤΟ  δικαίωμα.

Το παρακάτω ποίημα είχε μπει  στο πρώτο διδακτορικό μου πριν χρόνια, ως αφιέρωση  στους ανώνυμους Συναδέλφους μου που υπηρετούν  φιλότιμα την υγεία σε δύσκολές συνθήκες. Αφιερώνεται  σ ε όλους ανώνυμους εργαζόμενους, σε κάθε γωνιά της γης που έγραψαν και συνεχίζουν να γράφουν την ιστορία του κόσμου μας).:

«Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει»

(Μπ.Μπρεχτ, 1935, μεταφραση Μ.Πλωριτη)

«Ποιος έχτισε τη Θήβα την εφτάπυλη; Στα βιβλία δε βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα.
Οι βασιλιάδες κουβάλησαν τ’αγκωνάρια;Και τη χιλιοκαταστραμμένη Βαβυλώνα –
Ποιος την ξανάχτισε τόσες φορές;

Σε τι χαμόσπιτα της Λίμας της χρυσόλαμπρης ζούσαν οι οικοδόμοι;
Τη νύχτα που το Σινικό Τείχος αποτελειώσαν, Πού πήγανε οι χτίστες;

 Η μεγάλη Ρώμη
Είναι γεμάτη αψίδες θριάμβου. Ποιος τις έστησε;

 Πάνω σε ποιους θριαμβεύσανε οι Καίσαρες;

Το Βυζάντιο το χιλιοτραγουδισμένο,Μόνο παλάτια είχε για τους κατοίκους του;
Ακόμα και στη μυθική Ατλαντίδα,Τη νύχτα που τη ρούφηξε η θάλασσα,
Τ’ αφεντικά βουλιάζοντας,μ’ουρλιαχτά τους σκλάβους τους καλούσαν.

Ο νεαρός Αλέξανδρος υπόταξε τις Ινδίες.Μοναχός του;
Ο Καίσαρας νίκησε τους Γαλάτες.Δεν είχε ούτ’ ένα μάγειρα μαζί του;
Ο Φίλιππος της Ισπανίας έκλαψε όταν η Αρμάδα του
Βυθίστηκε. Δεν έκλαψε, τάχα, άλλος κανένας;
Ο Μέγας Φρειδερίκος κέρδισε τον Εφτάχρονο τον Πόλεμο.
Ποιος Άλλος τόνε κέρδισε;

Κάθε σελίδα και μια νίκη.Ποιος μαγείρεψε τα νικητήρια συμπόσια;

Πόσες και πόσες ιστορίες,Πόσες και πόσες απορίες....»