«ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ»
Έλλη Καρανίκα
Υπεύθυνη Ιατρείου Πόνου και Παρηγορικής Φροντίδας ΓΝΚΥΚΩ
Αφορμή γι΄αυτο το κείμενο στάθηκε ο αυξημένος αριθμός αιφνίδιων κι απρόβλεπτων θανάτων συμπολιτών μας ή εποχιακά εργαζόμενων από άλλα μέρη της χώρας αλλά και τουριστών, επισκεπτών. Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που καμία λέξη δεν είναι αρκετή. Η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου είναι μία από αυτές. Ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία και οι υπηρεσίες υγείας στέκονται δίπλα στους ανθρώπους έχει σημασία,ιδιαίτερα σε τετοιε στιγμέςς. Σε πολλές πόλεις κυρίως του εξωτερικού διατίθεται στα νοσοκομεία ένας κατάλληλος χώρος, δίπλα στο νεκροτομείο, όπου οι συγγενείς μπορούν να αποχαιρετούν τον άνθρωπό τους με ηρεμία, αξιοπρέπεια και ιδιωτικότητα. Ένας χώρος διαφορετικός από το εσωτερικό του νεκροτομείου, όπου η αναγκαία λειτουργία της υπηρεσίας εκτυλίσσεται μέσα σε ένα περιβάλλον ψυχρό και σκληρό, με τους θαλάμους ψύξης και τις διαδικασίες που συνοδεύουν τη διαχείριση των σορών, ιδίως όταν οι θάλαμοι ψύξης είναι ενιαίος χώρος και ανοίγοντάς τον είναι σε θέα όλοι οι σωροί.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η λειτουργία του χώρου στις περιπτώσεις όπου ένα δυστύχημα συμβαίνει εκτός σπιτιού, μεταφέρεται ο άνθρωπος στα Επείγοντα όπου διαπιστώνεται ο θάνατός του ή όταν ο θάνατος επέρχεται εκεί, παρά τις προσπάθειες αναζωογόνησης κι ενώ απ΄έξω περιμένουν οι δικοί του προσδοκώντας ότι θα σωθεί αφού «έφυγε το πρωί από το σπίτι υγιέστατος»!Μπορούμε να φανταστούμε την στιγμή που οι οικείοι του μέσα στον πολύβοο εργασιακό χώρο των Επειγόντων, ανάμεσα σε άλλους ασθενείς στα διπλανά κρεβάτια και βλέπουν τον άνθρωπό τους στο φορείο χωρίς ζωή, με εμφανή σημεία κάκωσης ή άγνωστης ακόμη αιτίας θανάτου. Ή πάλι, σε άλλες περιπτώσεις που η σωρός μένει στο ψυγείο μέχρι να έρθουν τα παιδιά ή στενοί συγγενείς από άλλη πόλη ή κι από το εξωτερικό.Το τελευταίο συμβαίνει συχνά στο νησί μας, ακόμη και την περασμένη εβδομάδα, όταν νέα άτομα, τα «ξενάκια», έρχονται για διακοπές και σε ένα τροχαίο, σε ένα θαλάσσιο σπορ, σε μια ξέφρενη διασκέδαση χάνουν την ζωή τους και μένουν στον ψυκτικό θάλαμο μέχρι να έρθουν οι γονείς να παραλάβουν τα άψυχα σώματα για να επιστρέψουν στις πατρίδες τους. Πώς να αποτυπώσεις την σκηνή όπου μέσα στον απανθρωποποιημένο χώρο του νεκροτομείου, η οικογένεια των αποθανόντων παρακολουθεί την έξοδο του ανθρώπου τους από το ψυγείο για να ακολουθήσει ο σπαρακτικός ή βουβός θρήνος πάνω στο επώδυνα λευκό μαρμαρένιο τραπέζι, μέσα σε μυρωδιές χλωρίνης, φορμόλης και θανάτου.. .
Ζητώ συγνώμην από τους αναγνώστες για την οδυνηρή περιγραφική εικόνα και μάλιστα μέσα στην μποέμικη καλοκαιρινή ατμόσφαιρα που μόνο στην χαρά της ζωής παραπέμπει. Όσο, όμως, κι αν επιλέξει καποιος λόγια για να αποφορτίσει συναισθηματικά την περιγραφή τέτοιων συχνών σκηνών, η πραγματικότητα είναι πιο οδυνηρή κι « ο πόνος δεν λογιέται...».
Η ανάγκη ενός τέτοιου χώρου είχε διατυπωθεί πολλές φορές και στο παρελθόν από την γράφουσα , χωρίς όμως να καταστεί δυνατή η υλοποίησή της. Σήμερα, ο χώρος αυτός υπάρχει στο νοσοκομείο μας. Δημιουργήθηκε για να προσφέρει λίγα λεπτά γαλήνης μέσα σε μια από τις δυσκολότερες στιγμές της ανθρώπινης εμπειρίας. Για να μπορούν οι συγγενείς να σταθούν δίπλα στον άνθρωπό τους, να πουν μια τελευταία λέξη, τα «ευχαριστώ», τα «συγγνώμη», τα «σ΄αγαπώ» που ανέβαλαν και δεν ειπώθηκαν, ώστε να κρατήσουν μια τελευταία εικόνα του ανθρώπου τους μέσα σε ένα ανθρώπινο περιβάλλον με αξιοπρεπεια και ιδιωτικότητα αντί στην σκληρότητα ενός ψυχρού, απωθητικού χώρου. Με επιμονή και συνεχείς προσπάθειες, η πρόταση εξασφάλισης κάποιου χώρου στις τοπικές συνθήκες διαχρονικά επαναλαμβανόταν και βρήκε τελικά πρόθυμη αποδοχή από τον νυν Διοικητή του νοσοκομείου, κ.Νικ.Φανιό, οποίος κατανόησε και στήριξε την πρόταση για να γίνει πραγματικότητα.
Ο χώρος συνέχεται με το νεκροτομείο και συνδέονται με εσωτερική πόρτα. Εκεί οδηγείται η σωρός προκειμένου οι δικοί του να μείνουν μαζί με τον νεκρό όσο επιθυμούν και μετά επανατοποθετείται στον θάλαμο ψύξης μέχρι να ρυθμιστούν τα του ενταφιασμού του. Ονομάστηκε «ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ» , τίτλος απλός, λιτός και βαθιά ανθρώπινος που δεν διακρίνει διαφορετικά θρησκεύματα και πολιτιστικές παραδόσεις, είτε πρόκειται για έναν συμπολίτη μας είτε για έναν επισκέπτη που ήρθε στο νησί για να ζήσει όμορφες στιγμές. Δεν αφορά μόνο τους νεκρούς και την οικογένειά του: αφορά τον πολιτισμό, τον σεβασμό και την ανθρωπιά όλων μας. Γιατί δεν περιγράφει μόνο έναν χώρο, περιγράφει μια στιγμή: τη στιγμή που η αγάπη συναντά τη μνήμη και ο αποχωρισμός γίνεται ένας τελευταίος δεσμός ανάμεσα σε αυτούς που φεύγουν και σε αυτούς που μένουν. Την ώρα που η ζωή σταματά απρόσμενα, το ελάχιστο που οφείλει μια κοινωνία είναι να προσφέρει έναν αξιοπρεπή χώρο για το τελευταίο «αντίο», κυρίως στην εποχή μας που οι αποθανόντες φεύγουν πια απο τον ψυκτικό θάλαμο του νοσοκομείου για την «αιώνια κατοικία» τους, όχι από το σπίτι που έζησαν όλη τη ζωή τους.Το τελετουργικό της Εκκλησίας έχει άλλη αποστολή που διαφέρει από την ιδιωτικότητα προσωπικών αποχαιρετισμών.
Εδώ ας μου επιτραπεί μια επισήμανση: Δεν ειναι απαραίτητο να προηγούνται πάντα διατάξεις και νομοθετήματα προκειμένου να γίνονται κάποιες χωροταξικές/λειτουργικές παρεμβάσεις που κρίνονται σημαντικές σε ένα νοσοκομείο.Να αναφέρω ενδεικτικά ένα αλλον χώρο, με την ονομασία «ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ» που προορίζεται για την σύντομη νοσηλεία ογκολογικών κυρίως ασθενών για την ασφαλή ρύθμιση ενδοφλέβιων ισχυρών αναλγητικών πριν πάρει την αγωγή για το σπίτι καθώς και για την διαχείριση συμπτωμάτων τελικού σταδίου της χρόνιας νόσου. Κατά την εκτίμησή μου απέδειξε την χρησιμότητά του όσες φορές χρειάστηκε. Ο χώρος λειτουργεί από διετίας στο πλαίσιο του Ιατρείο Πόνου-Παρηγορικής Φροντίδας ενώ το Υπουργείο Υγείας, μόλις την περασμένη εβδομάδα ανακοίνωσε τον σχεδιασμό ίδρυσης Μονάδων Υποστήριξης στα νοσοκομεία της χώρας! Επιβεβαιώνεται έτσι ότι η έγκαιρη αναγνώριση αναγκών στο νοσοκομείο μιας μικρής κοινωνίας, μπορεί να οδηγήσει σε βελτιωτικές αλλαγές, ακόμη και να προηγούνται των κεντρικών σχεδιασμών στον χώρο της υγείας.
Προφανώς, και οι δυο χώροι που αναφέρθηκαν (ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ, ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ), δεν αλλάζουν καθοριστικά τις παρεχόμενες υπηρεσίες του νοσοκομείου μας ούτε αντισταθμίζουν σοβαρές ελλείψεις του σε βασικούς τομείς. Συμπληρώνουν το υφιστάμενο σύστημα υπηρεσιών του ενισχύοντας την ανθρωποκεντρική του διάσταση αποσκοπώντας στην συμπαράσταση, την υποστήριξη, την συμπόνια, την φροντίδα, τον σεβασμο και την παρηγορία ασθενών (και συγγενών) στο τελευταίο στάδιο της ζωής ή στον θάνατο.Είναι μια κατάθεση στον σωματικό ή ψυχικό πόνο των ασθενών, στην απόγνωση των οικείων, στην οδύνη της απώλειας, σε σπαρακτικούς ή βουβούς, άηχους αποχαιρετισμούς αγαπημένων προσώπων, γνωστών, φίλων, ξένων και αγνώστων...
(Σημ: Τις ευχαριστίες μου στο Τυπογραφείο του κ.Βησσαρίωνα Μπαλαλή για την καλαίσθητη πινακίδα που έκανε αφιλοκερδώς για τον χώρο «AΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ»)
.gif)
.jpg)
